ECHS શું છે?
How to apply for echs card : Ex-Servicemen Contributory Health Scheme (ECHS) એ એક એવી હેલ્થકેર યોજના છે જે પૂર્વ સૈનિકો અને તેમના પરિવારજનોને ગુણવત્તાયુક્ત સારવાર સરળ અને સસ્તી રીતે આપી શકે તે માટે શરૂ કરવામાં આવી છે. આ યોજના Ministry of Defense દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે અને સમગ્ર દેશમાં તેના પૉલીક્લિનિક, એમ્પાનેલ્ડ હોસ્પિટલ્સ અને Diagnostic Centers ઉપલબ્ધ છે. ECHS નો મુખ્ય ધ્યેય એ છે કે સેવામાં દેશ માટે જીવન સમર્પિત કરનાર જવાનોને નિવૃત્તિ પછી આરોગ્યની ચિંતા ન રહે. યુદ્ધ મેદાનમાં સેવા આપનાર વ્યક્તિ અને તેના પરિવાર માટે Lifetime Medical Security મળવી એ આ સ્કીમનું સૌથી મોટું યોગદાન છે.
ECHS કાર્ડ દ્વારા લાભાર્થીને OPD, IPD, સર્જરી, મેડિસિન, ઈમરજન્સી કેયર જેવી અનેક સેવાઓ Cashless મળી શકે છે. સેવામાં રહેલા સમય દરમિયાન ફોજના જીવનમાં પડકારો હોય છે, પરંતુ નિવૃત્તિ પછી આરોગ્ય ખર્ચ સૌથી મોટો પ્રશ્ન બની શકે છે. ECHS આ સમસ્યાને કાયમી રીતે દૂર કરે છે. તેથી ECHS કાર્ડ બનાવવું દરેક નિવૃત્ત જવાન માટે જરૂરી અને મહત્વપૂર્ણ છે.
આ કાર્ડ માત્ર એક ઓળખકાર્ડ નથી, પરંતુ એક Lifetime Health Insurance જેવી સુરક્ષા આપે છે. વર્ષો દરમિયાન આ સ્કીમમાં અનેક સુધારાઓ થયા છે, જેમ કે Smart Card, Online Approval, Hospital Tie-ups વગેરે, જે અરજદારને સરળતા આપે છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં અરજી પ્રક્રિયાને Online બનાવવાથી સમયની બચત તેમજ પારદર્શિતા વધી છે. એટલે ECHS કાર્ડ માટે અરજી કરવી હવે અત્યંત સરળ બની ગઈ છે.
How to apply for ECHS card
ECHS કાર્ડની કેટેગરીઝ
ECHS કાર્ડ બે મુખ્ય પ્રકારમાં વહેંચાયેલ છે:
1. Primary Beneficiary Card
આ કાર્ડ Ex-Serviceman માટે બનાવવામાં આવે છે. એમાં મુખ્ય વિગતો અને Service Particulars સામેલ હોય છે.
2. Dependent Cards
આ કાર્ડ પરિવારના સભ્યોને આપવામાં આવે છે. દરેક સભ્ય માટે અલગ Smart Card બને છે, જેમાં વ્યક્તિગત માહિતી અને ફોટો સામેલ હોય છે.
આ બંને કાર્ડનો Lifetime validation અલગ હોય છે અને renewal જરૂરિયાત પણ અલગ રીતે આવે છે. Smart Card સિસ્ટમથી આ પ્રક્રિયા હવે સરળતાથી ઓનલાઇન થઈ શકે છે.
How to apply for ECHS card :જરૂરી દસ્તાવેજો
ECHS કાર્ડ બનાવવા માટે અરજી કરતી વખતે થોડાંક જરૂરી દસ્તાવેજો રાખવા ફરજિયાત હોય છે. આ દસ્તાવેજો ECHS સેન્ટરમાં અથવા ઓનલાઈન verification માટે જરૂરી બને છે. નીચે તમામ જરૂરી દસ્તાવેજોની વિગતવાર યાદી આપવામાં આવે છે.
સર્વિસ સંબંધિત દસ્તાવેજો
- Discharge Book / Service Book
- PPO (Pension Payment Order)
- Retirement Certificate
આ ત્રણેય દસ્તાવેજો Proof of Service તરીકે સૌથી વધુ મહત્વ ધરાવે છે. PPO વગર અરજી માન્ય થતી નથી.
પહેચાન દસ્તાવેજો (ID Proofs)
– Aadhaar Card (Mandatory)
– PAN Card
– Voter ID Card
આ દસ્તાવેજોમાં નામ અને જન્મતારીખ Service Records સાથે મેળ ખાતી હોવી ખૂબ જરૂરી છે.
સરનામાનું પુરાવું (Address Proof)
– Aadhaar
– Electricity Bill
– Rent Agreement
– Driving Licence
બેન્ક દસ્તાવેજ
– Cancelled Cheque
– Passbook Copy
આ દસ્તાવેજો Pension Account સાથે મેળ ખાતા હોવા જોઈએ.
ફોટો અને સહી
– Latest Passport Size Photo (White Background)
– Scan Signature (Black Pen)
કુટુંબના સભ્યો માટે
– Wife: Aadhaar + Marriage Certificate
– Children: Birth Certificate + Aadhaar
– Parents: Aadhaar + Dependency Certificate
દરેક દસ્તાવેજ JPG/PDF રૂપમાં Upload કરવાની વ્યવસ્થા છે. ECHS દસ્તાવેજોની Listને 2024–2025 માં અપડેટ કરી છે, જેથી Verification વધુ સરળ બને.
How to apply for ECHS card (ECHS કાર્ડ માટે ઓનલાઇન અરજી પ્રક્રિયા)
How to apply for ECHS card: આજના સમયમાં ECHS કાર્ડ માટે Offline Process બંધ કરી દેવામાં આવી છે. હવે દરેક અરજદારે ECHS online application જ કરવી પડે છે. નીચે સ્ટેપ–બાય–સ્ટેપ સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા સમજાવવામાં આવી છે.
1. નવા યુઝર તરીકે Registration (www ECHS gov in online)
- www.echs.gov.in પર જાઓ
- “Apply for ECHS Smart Card” પર ક્લિક કરો
- “New User Registration” પસંદ કરો
- Service Details, PPO Number, Mobile Number અને Email ID દાખલ કરો
- OTP Verify કરો
- Password બનાવો
આ રીતે તમારું Account Register થઈ જશે.
2. ECHS Online Login કરીને Application Form ભરો
- Registered Email / Mobile + Password થી Login કરો
- Application Dashboard ખુલશે
- “Primary Beneficiary Form” પસંદ કરો
- Personal Information, Service Details, Address Details ભરો
- હવે Dependents ઉમેરો
- દરેક સભ્યની માહિતી Accuracy સાથે ભરો
Form ભરતી વખતે કોઈ એકપણ Detail ખોટી ન હોવી જોઈએ, નહીં તો Verification Reject થઈ શકે.
3. દસ્તાવેજ Upload કરો
દરેક Document JPG અથવા PDF Format માં Upload કરવા પડે છે.
– Photo
– Signature
– Discharge Book
– PPO
– Address Proof
– Dependents Documents
Upload થયેલા દસ્તાવેજો 100% સ્પષ્ટ અને readable હોવા જોઈએ.
ECHS પૉલીક્લિનિકમાં Verification પ્રક્રિયા
જ્યારે તમારું કાર્ડ “Ready for Collection” status પર આવે છે, ત્યારે તમને નજીકના ECHS Polyclinic ખાતે જઈને Verification કરાવવું પડે છે. Verification એ પ્રક્રિયાનો છેલ્લો પરંતુ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સ્ટેપ છે. અહીં તમારા Smart Cardની વિગતો Cross-check કરવામાં આવે છે અને Final Activation કરવામાં આવે છે.
Polyclinic પર પહોંચતાં જ તમે ECHS OIC (Officer In Charge) અથવા Clerk Sectionમાં જવું પડે છે. તેઓ તમને Service Book, PPO, Aadhaar Card અને Payment Receipt બતાવવા कहે છે. Smart Cardની QR code scanning કરીને beneficiaryની ઓળખ પુષ્ટિ કરવામાં આવે છે. આ verification દરમિયાન Fingerprint Authentication અથવા Photo Matching પણ કરવામાં આવે છે.
Dependent Cards માટે પણ દરેક સભ્યની હાજરી ફરજિયાત હોય છે, સિવાય Mentally Challenged અથવા Bedridden દર્દીઓ—જેઓ માટે Medical Certificate દર્શાવી શકાય છે. Verification પૂર્ણ થયા બાદ Smart Card “Activated” બની જાય છે, અને તમે તરત જ કોઈપણ ECHS Polyclinic અથવા Empanelled Hospitalમાં cashless treatment લઈ શકો છો.
ECHS કાર્ડ Renewal પ્રક્રિયા
ECHS Smart Card Lifetime માટે માન્ય હોય છે, પરંતુ Dependents માટે valid age limit અનુસાર રિન્યૂઅલ આવશ્યક બને છે. 2025ના નિયમો અનુસાર નીચેની Renewal categories છે:
| Beneficiary | Renewal Requirement |
|---|---|
| ESM | Lifetime – No Renewal |
| Wife / Husband | Lifetime – No Renewal |
| Children | 18 / 25 વર્ષ પછી Renewal જરૂર |
| Parents | Dependency Certificate Renewal જરૂરી |
Renewal પ્રક્રિયા પણ Online જ થાય છે:
- www.echs.gov.in પર Login કરો
- “Renew Card” વિકલ્પ પસંદ કરો
- Updated Documents Upload કરો
- Payment કરો (₹177/-)
- Verification બાદ નવું Card Print થાય છે
Renewalનો Process ખૂબ સરળ હોવાથી વર્ષોથી ચાલતી Manual Renewalની તકલીફ હવે દૂર થઈ ગઈ છે.
Common Problems અને તેના ઉકેલ
1. PPO નંબર Match નહીં થવો
ઉકેલ: Record Officeનો સંપર્ક કરો અને Corrected PPO Copy Upload કરો.
2. Document Reverted
ઉકેલ: Scanned copy clear કરીને ફરીથી upload કરો.
3. Payment Failure
ઉકેલ: UPI method try કરો અથવા 24 કલાક બાદ ફરી પ્રયત્ન કરો.
4. Status લાંબા સમય સુધી “Under Verification”
ઉકેલ: Polyclinic OICને રીક્વેસ્ટ કરી status expedite કરાવી શકાય છે.
અરજી કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો
– PPO અને Aadhaarના નામ 100% Match હોવા જોઈએ
– Photo અને Signature high qualityમાં upload કરો
– Dependents માટે Birth Certificate અનિવાર્ય છે
– Marriage certificate સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ
– Application Submit કરતા પહેલાં બધું Cross-check કરો
– Status regular રીતે track કરો
આ નાની-નાની બાબતોનું ધ્યાન રાખવાથી અરજી reject થવાની શક્યતા બહુ ઓછી થાય છે.
ECHS Latest Updates 2025 મુજબ ફેરફારો
2025માં ECHS દ્વારા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો અમલમાં મૂકવામાં આવ્યા છે:
1. સંપૂર્ણ Digital Processing
– Application થી Activation સુધી આખી પ્રક્રિયા હવે Digital.
2. Smart Card Tracking More Accurate
– દરેક સ્ટેપનું Live Status portal પર.
3. New Payment System
– UPI, Wallet Payment સાથે Instant Confirmation.
4. Hospitals Empanelment વધ્યું
– Tier-2 અને Tier-3 શહેરોમાં નવી hospitals જોડાઈ.
5. QR Code Based Treatment
– Polyclinic entry હવે QR-based, જેથી paperwork ઘટ્યું.
આ ફેરફારોના કારણે ECHS હવે વધુ ઝડપી અને user-friendly બની ગયું છે.
Conclusion
ECHS કાર્ડ પૂર્વ સૈનિકો અને તેમના પરિવાર માટે જીવનભર આરોગ્ય સુરક્ષા પૂરી પાડતું સૌથી મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ છે. Online Smart Card systemના કારણે હવે અરજી પ્રક્રિયા ખૂબ સરળ, પારદર્શક અને ઝડપી બની ગઈ છે. ઉપર જણાવેલી Step-by-step માહિતીનું પાલન કરીને કોઈપણ Ex-Serviceman સરળતાથી પોતાનું અને પોતાના પરિવારનું ECHS કાર્ડ બનાવી શકે છે. Lifetime medical support મેળવવા માટે આ કાર્ડ દરેક Veteran માટે અનિવાર્ય છે.
How to apply for ECHS card: FAQs
1. ECHS કાર્ડ બનાવવા કેટલો સમય લાગે?
સામાન્ય રીતે 30–60 દિવસ વચ્ચે.
2. Dependent Parents માટે કયા દસ્તાવેજો જરૂરી?
Aadhaar + Dependency Certificate.
3. Payment એક વખત જ કરવું પડે છે?
હા, Smart Card માટે એક વખતની fees છે.
4. Card ગુમ થઈ જાય તો શું કરવું?
Portal પર “Reprint Card” માટે અરજી કરો.
5. શું ECHS Card વગર સારવાર મળી શકે?
Emergency માં શક્ય છે, પરંતુ Card Verification પાછળથી ફરજિયાત છે.
